Người cao tuổi

Vì sao người quên mọi thứ vẫn nhớ được bài hát

Ở bệnh Alzheimer, trí nhớ âm nhạc thường vẫn được giữ lại ngay cả khi ngôn ngữ và khả năng nhận diện đã phai nhòa, bởi bài hát được lưu trữ trên nhiều mạng lưới não bộ ít bị tổn thương sớm. Một người cha không nhớ nổi tên bạn vẫn có thể hát trọn một bài hát thời trẻ. Điều này là có thật, xúc động và hữu ích cho người chăm sóc.

Bằng chứng nói gì

Có một cảnh lặp đi lặp lại ở các viện dưỡng lão chăm sóc trí nhớ trên khắp thế giới. Một người đàn ông lớn tuổi không còn nhận ra chính con trai mình. Ông không nói được năm nay là năm nào, cũng chẳng tìm ra từ để gọi bữa trưa. Rồi một bài hát từ năm 1962 vang lên — và ông hát trọn từng lời, đúng nhịp, không chút ngập ngừng. Với những gia đình đang trải qua sự suy giảm của cha mẹ, đây có thể là một trong những khoảnh khắc gây kinh ngạc và an ủi nhất mà họ từng chứng kiến.

Đó không phải phép màu, cũng chẳng phải bạn tưởng tượng. Đó là khoa học thần kinh.

Vì sao những bài hát tồn tại

Trí nhớ âm nhạc không nằm ở một nơi duy nhất trong não. Một bài hát quen thuộc thời trẻ được đan dệt qua nhiều mạng lưới — cảm xúc, nhịp điệu, các mẫu vận động để hát, và ký ức tự thuật về nơi bạn đã ở khi lần đầu nghe nó. Trong bệnh Alzheimer, những vùng xử lý ký ức mới và ngôn ngữ bị tổn thương tương đối sớm, trong khi một số mạng lưới lưu giữ âm nhạc đã học sâu thường bị ảnh hưởng muộn hơn.

Đó là lý do một người có thể mất tên gọi, ngày tháng và gương mặt trong khi một bài hát yêu thích vẫn nguyên vẹn. Bài hát ấy đã được học kỹ từ nhiều thập kỷ trước và lưu trữ dư thừa ở nhiều nơi, nên còn lại nhiều hơn để tồn tại.

”Danh sách nhạc cả đời” và điểm nhô ký ức

Các nhà nghiên cứu từ lâu đã nhận thấy một quy luật gọi là điểm nhô ký ức: âm nhạc mà ta gắn bó trong khoảng tuổi 15 đến 25 trở nên có sức nặng cảm xúc cho suốt phần đời còn lại. Đó là những năm của mối tình đầu, của sự tự lập và của việc định hình bản sắc — và bộ não đánh dấu bản nhạc nền ấy là hết sức riêng tư.

Với người chăm sóc, đây là một món quà thực tế. Nếu muốn chạm đến cha mẹ đang sa sút trí tuệ, hãy bắt đầu bằng những bài hát từ tuổi thiếu niên và đôi mươi của chính họ, không phải của bạn và cũng không phải các bản hit hôm nay. Một cách tiếp cận âm nhạc mang tính trị liệu, có mục tiêu được xây dựng dựa trên đúng nguyên tắc này.

Điều này có — và không — nghĩa là gì

Đây là chỗ mà sự trung thực trở nên quan trọng, bởi những gia đình trong hoàn cảnh này rất mong manh và xứng đáng nhận được sự thật. Trí nhớ âm nhạc được giữ lại giúp cải thiện tâm trạng, sự kết nối và chất lượng sống — những hiệu quả này nhất quán qua nhiều nghiên cứu. Điều nó không làm được là chặn đứng căn bệnh. Một người cha hát hay không phải là một người cha đang khỏe lên. Lợi ích về nhận thức của âm nhạc trong sa sút trí tuệ là nhỏ và không đồng nhất trong nghiên cứu, và không có nghiên cứu nghiêm túc nào tuyên bố âm nhạc phòng ngừa, làm chậm hay chữa khỏi Alzheimer.

Vậy hãy giữ cả hai sự thật cùng lúc. Bài hát là có thật. Sự kết nối là có thật. Nét nhẹ nhõm trên gương mặt họ là có thật. Và căn bệnh vẫn còn đó vào sáng hôm sau. Sự kết hợp ấy không phải một nỗi thất vọng — nó là một cánh cửa. Nó cho bạn vài phút tiếp xúc thật sự với người bạn yêu thương, trong những ngày mà sự tiếp xúc tưởng như bất khả.

Sử dụng một cách nhẹ nhàng

Hãy quan sát phản ứng thật kỹ. Hầu hết bài hát mang lại sự ấm áp, nhưng một số lại chở theo nỗi đau — chẳng hạn bài hát đám cưới sau khi người bạn đời đã mất — và có thể gây kích động. Nếu điều đó xảy ra, hãy bình tĩnh đổi bài và ghi nhớ cho lần sau. Hãy ngồi lại và cùng lắng nghe với cha mẹ, thay vì bấm phát rồi rời phòng. Và luôn cập nhật cho bác sĩ về điều gì có ích và điều gì khiến họ khó chịu.

Người đàn ông hát được nhưng không gọi được tên con trai không hề mất đi trong bạn. Trong suốt độ dài của bài hát ấy, ông vẫn ở ngay đây. Âm nhạc là một trong những cây cầu cuối cùng sụp đổ — nên đáng để bước qua khi còn có thể.

Tham khảo chéo: Thư viện Khoa học Âm thanh